Η επιστήμη των Μαθηματικών όπως την γνωρίζουμε, απειλείται από τις ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Η συνεχόμενη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης τροφοδοτεί την έρευνα με αύξηση των υποβαλλόμενων ερευνητικών εργασιών χαμηλής ποιότητας, οι οποίες συντάσσονται με τη βοήθεια chatbots. Παράλληλα, οι οικονομικά ισχυρές εταιρείες τεχνολογίας ελέγχουν τα πιο εξελιγμένα μοντέλα. Με τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη για την επιστήμη να επιταχύνονται, ίσως είμαστε κοντά μέχρι το σημείο, οι προαναφερθείσες εταιρείες τεχνολογίας, να καθορίζουν ουσιαστικά τα ερωτήματα που θα θέτουν οι ερευνητές.
Η επιστήμη των μαθηματικών προφανώς επηρεάζεται ιδιαίτερα, λόγω του ότι ο κλάδος αυτός, βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας τάξης πραγμάτων, της τεχνητής νοημοσύνης. Το έργο πολλών ερευνητών στα μαθηματικά επεκτείνεται επίσης και στο πεδίο της ηθικής. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολεμικές επιχειρήσεις, μαζική παρακολούθηση, καθώς ακόμα έχουν την δυνατότητα να δημιουργήσουν πολιτικές αναταραχές ή αστάθειες. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζει επίσης το περιβάλλον μέσω των συστημάτων ζήτησης σε ενέργεια και νερό.
Συνυπολογίζοντας τα παραπάνω δεδομένα, μαζί με 15 συναδέλφους, συνέταξα τη Διακήρυξη του Λέιντεν για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα Μαθηματικά. Η εν λόγω, καλεί όλους τους επιστήμονες των Μαθηματικών — όχι μόνο ως οντότητες αλλά και ως κοινότητα — να διασφαλίσουν ότι, η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην επιστήμη αυτή, θα αποφέρει οφέλη και όχι ουσιαστικά ζημία. Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να επιταχύνει τις διαδικασίες, να βοηθά τους ερευνητές να αποκτήσουν γνώσεις χωρίς να εξαλείφει την εξειδίκευση, να δημιουργεί ρήξεις στην κοινότητα ή να αποδυναμώνει το εκπαιδευτικό σύστημα. Η αναφέρομενη διακήρυξη, δημοσιεύθηκε στις 2 Ιουνίου. Έκτοτε, έχει υπογραφεί από περίπου 3.000 επιστήμονες, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ερευνητές μαθηματικοί, και παράλληλα, προσέλκυσε το ενδιαφέρον όχι μόνο μαθηματικών οργανώσεων αλλά και του Τύπου.
Παρόλα αυτά, πιστεύω ότι πολλά μέλη της κοινότητας δεν έχουν αντοληφθεί την ιδιαίτερη κατάσταση. Ο μαθηματικός Terence Tao (Τέρενς Τάο), ο οποίος τιμήθηκε με το βραβείο Φιλντς το 2006, δήλωσε στην υποστήριξή του προς τη άνωθεν διακήρυξη ότι η κοινότητα θα έπρεπε να είχε αρχίσει να συζητά τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης χρόνια τώρα, κάτι με το οποίο συμφωνούν και πολλοί επιστήμονες.
Η παραπάνω διακήρυξη είναι το αποτέλεσμα ενός εργαστηρίου που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025 στο Λέιντεν της Ολλανδίας, στο οποίο συγκεντρώθηκαν περίπου 60 μαθηματικοί, επιστήμονες της πληροφορικής, ιστορικοί, φιλόσοφοι και κοινωνικοί επιστήμονες για να συζητήσουν τη “μηχανοποίηση” της μαθηματικής έρευνας.
Όλοι οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι απαιτείται άμεση αντίδραση, παρά το γεγονός ότι υπήρχε εύρος απόψεων και προβλέψεων σχετικά με το τι μπορεί να σημαίνει η τεχνητή νοημοσύνη για την επιστήμη. Ωστόσο εγώ, ήμουν μέλος μιας αντιπροσωπευτικής ομάδας 16 εκπροσώπων που εργάστηκαν για να χαράξουν μια πορεία για τον κλάδο.
Η διακήρυξη προσδιορίζει τις βασικές αξίες των μαθηματικών όπως, διαφάνεια, επιστημονική ακεραιότητα, την ορθή απόδοση προηγούμενων εργασιών τοποθετώντας τη νέα έρευνα στο πλαίσιο της υπάρχουσας βιβλιογραφίας. Καθορίζει πρότυπα που βασίζονται στην αξία, την ικανότητα μάθησης και εργασίας στα μαθηματικά με βάση τις δεξιότητες, και όχι σε οποιαδήποτε άλλη μορφή προνομίου. Επιπλέον, δίνει έμφαση στην αυτονομία ως κοινότητα, οι μαθηματικοί θα πρέπει να έχουν σημαντικό λόγο στην κατεύθυνση που θα ακολουθήσει ο κλάδος.
Το έγγραφο καλεί τους μαθηματικούς να διασφαλίζουν ότι το έργο τους είναι ορθό, να τηρούν τις αρχές της ελεύθερης και ανοιχτής στο ευρύ κοινό επιστήμης και να παρέχουν επαρκείς πληροφορίες, ώστε η έρευνα να μπορεί να αξιολογηθεί αναλυτικά. Πρέπει να επιμένουν στην ανθρώπινη συγγραφή και να γνωστοποιούν τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, πρέπει να λαμβάνουν αποφάσεις οι οποίες είναι τεκμηριωμένες, να διακρίνονται από ήθος, πάντα αναφορικά με τα εργαλεία που θα χρησιμοποιήσουν καθώς επίσης και το αν θα συνεργαστούν με τη εκάστοτε εταιρεία.
Οι θεμελιώδεις αξίες των μαθηματικών βρίσκονται σε κατάσταση πίεσης. Η εξάρτηση από τεχνολογίες που ανήκουν σε ιδιωτικές εταιρείες ενδέχεται να περιορίσει τη μαθηματική έρευνα σε επιστήμονες που διαθέτουν κάποια εξουσία λήψης αποφάσεων σχετικά με τα χρησιμοποιούμενα συστήματα ή που τουλάχιστον, έχουν πρόσβαση στα μοντέλα. Ένα άλλο ζήτημα είναι ότι, οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ανακοινώνουν αποτελέσματα σε αναρτήσεις ιστολογίου ή δελτία τύπου αντί για άρθρα που έχουν υποβληθεί σε αξιολόγηση από ειδικούς — χωρίς να μοιράζονται πολλές πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο εκπαίδευσης των μοντέλων — βλάπτουν την ανοιχτή επιστήμη και ενθαρρύνουν την υπερβολή.
Καλούμε τη μαθηματική κοινότητα και άλλες επιστημονικές κοινότητες να μετριάσουν αυτές τις απειλές. Οι ακαδημαϊκές ενώσεις, οι φορείς χρηματοδότησης και οι εκδοτικοί οίκοι πρέπει να αναπτύξουν εξειδίκευση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης για την επιστήμη. Η επικύρωση από τη μαθηματική κοινότητα, για παράδειγμα μέσω της αξιολόγησης από ειδικούς επιστήμονες, πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο της αποδοχής των επιστημονικών εξελίξεων. Οι αξιολογήσεις των αιτήσεων χρηματοδότησης θα πρέπει να εξετάζουν κατά πόσον μια πρόταση συνάδει με τις επιστημονικές αξίες.
Οι μαθηματικοί πρέπει να συμμετέχουν στις συζητήσεις και να προσφέρουν μια επιστημονική οπτική σε αυτές, όπως εκείνες που υποστηρίζουν ότι τα μαθηματικά θα επιλυθούν από την τεχνητή νοημοσύνη και ότι οι εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη για τα μαθηματικά θα οδηγήσουν σε γενική τεχνητή νοημοσύνη. Τέτοιοι αβάσιμοι ισχυρισμοί όχι μόνο τραβούν την προσοχή του κοινού, αλλά μπορούν επίσης να προκαλέσουν ανησυχία στο κοινό αυτό μέσω πρόωρων εικασιών. Ωστόσο, δεν χρειάζονται εικασίες για να διαπιστώσει κανείς τις απειλές που ενέχουν οι τρέχουσες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.
Τα μαθηματικά είναι κάτι περισσότερο από επίλυση προβλημάτων και διαγωνισμοί. Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης σε ορισμένες πτυχές του κλάδου παραμένει ασαφής. Η πρόοδος, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητας της τεχνητής νοημοσύνης να επιλύει τα μακροχρόνια προβλήματα που διατύπωσε ο μαθηματικός του εικοστού αιώνα Πολ Έρντος, είναι επιστημονικά ενδιαφέρουσα. Εξίσου σημαντική, όμως, είναι η ανάπτυξη μαθηματικών ιδεών, η αναζήτηση εναλλακτικών εξηγήσεων για γνωστά αποτελέσματα, η μεταφορά πληροφοριών, η ανάπτυξη θεωριών και η δημιουργία συνδέσεων εντός και μεταξύ των επιστημονικών κλάδων, καθώς και με τον ευρύτερο κόσμο.
Οι απειλές που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη υπερβαίνουν τα όρια των μαθηματικών. Οι μαθηματικοί πρέπει να συνεργαστούν με άλλους ακαδημαϊκούς, επαγγελματίες, χρηματοδότες, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να προστατεύουν νομικά τα δικαιώματα των δημιουργών, να απευθύνονται στους επιστήμονες για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων και να μετριάζουν τον ενθουσιασμό που προέρχεται από την τεχνητή νοημοσύνη. Να επενδύουν σε δημόσιες υποδομές και να ρυθμίζουν τον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης. Η εκπαίδευση και η επιστήμη απαιτούν στις μέρες μας, ιδιαίτερη προσοχή και ενασχόληση.
Μόνο μια συντονισμένη προσπάθεια από τους επιστήμονες των μαθηματικών αλλά και από άλλους φορείς, μπορούμε να προστατεύσουμε την αυτονομία, την ευρύτητα και την αξιοπιστία της επιστήμης.
To άρθρο:
Συγγεραφέας του άρθρου: Jim Portegies– Mathematician woking on AI at Eindhoven University of Technology, Eindhoven, the Netherlands.
Επιμέλεια μετάφρασης: Χρήστος Λοΐζος
Nature 655, 1104 (2026)
doi: https://doi.org/10.1038/d41586-026-02309-7
Πηγή: nature.com